De bodem: het onzichtbare Universum onder onze voeten. Een handje gezonde aarde bevat meer organismen dan er mensen op aarde zijn. Dit complexe ecosysteem, vol bacteriën, schimmels en micro-organismen, is de basis van al ons voedsel. Maar de bodem heeft het zwaar. Wereldwijd is 40 procent van de bodem gedegradeerd.
Door monocultuur, kunstmest, chemische bestrijdingsmiddelen en overmatige bewerking van het land raakt het bodemleven uit balans. Het gevolg? Erosie, verzilting en verdichting van de grond. Planten groeien slechter, worden zieker, en boeren grijpen naar steeds meer chemische hulpmiddelen om de oogst te redden. Dit is een neerwaartse spiraal die ook de waterkwaliteit verslechtert.
Intensieve landbouw heeft ons veel gebracht: hoge opbrengsten, lage prijzen en een altijd volle supermarkt. Maar de rekening wordt betaald door de bodem, en uiteindelijk door ons. Onderzoekers noemen het een 'onzichtbare hongersnood': voedsel dat er normaal uitziet, maar steeds minder voedingsstoffen bevat. Lees hier meer over in Zonder gezonde bodem geen gezonde mensen. In tegenstelling tot de gangbare landbouw zijn er stromingen die juist bijdragen aan ecosysteemherstel.
Biologische landbouw werkt zoveel mogelijk binnen de natuurlijke kringlopen. Door synthetische pesticiden, kunstmest en genetisch gemodificeerde gewassen weg te laten, ontstaat er ruimte voor meer biodiversiteit en koolstofopslag, een beter dierenwelzijn, bodemvruchtbaarheid en waterkwaliteit. Om het officiële biologische logo te mogen voeren, moet aan strenge wettelijke eisen worden voldaan. Hoe dat er in de praktijk uitziet, vertelt boer Joep, die de bodem omschrijft als de maag van zijn bedrijf.
De biodynamische landbouwmethode gaat verder dan biologisch. Het beschouwt de boerderij als een levend organisme, verweven met mens en dier, seizoenen, landschap en zelfs kosmische ritmes. De Demeter-certificering (het keurmerk voor biodynamisch) stelt hoge eisen aan bodemkwaliteit, dierenwelzijn en biodiversiteit. Vanuit deze zorg voor de aarde heeft biodynamisch zich ontwikkeld tot een van de meest duurzame vormen van landbouw. Een sterk kenmerk van biodynamisch denken is het generatieperspectief: de aarde niet alleen bewaren, maar beter doorgeven aan wie na ons komt.
Regeneratieve landbouw heeft geen vastomlijnde definitie en het begrip wordt verschillend uitgelegd. Soms wordt het gezien als een vorm van biologisch, of een systeem dat nog verder gaat dan biologisch en biodynamisch. Maar dat is een misvatting. Regeneratieve landbouw is een brede set van methoden, waar het einddoel een gezond landschap is. Dat betekent werken met de natuur in plaats van ertegen: diversiteit in gewassen, bodembedekking het hele jaar door, minimale bodembewerking en dieren als onderdeel van het systeem. Denk aan no-dig: een techniek waarbij de grond niet wordt omgeploegd, zodat schimmelnetwerken intact blijven en de bodem vanzelf vitaler wordt. Of aan een voedselbos, waarmee boeren een kaal weiland omtoveren tot een eetbaar ecosysteem vol biodiversiteit. Ook een gangbare boer kan stappen zetten richting regeneratieve landbouw, zonder aan de specifieke eisen van biologisch te voldoen. Elke stap richting bodem- en landschapsherstel is regeneratief.
Is regeneratief de toekomst? Wij zien de toekomst in het beste van beide werelden. Biologisch en regeneratief zijn geen concurrenten: ze versterken elkaar. De meeste overtuigde biologische telers werken al regeneratief, en volledig regeneratieve telers omarmen vaak al biologische principes. Samen bieden ze de breedste aanpak voor mens, dier, biodiversiteit én bodem.
Bestel je recepten en draag op de biologische manier bij aan een ander voedselsysteem, van bodem tot bord.